Tescilli Markaya Karşı Hukuki Bir Yol: Marka Hükümsüzlük Davası

Kısaltmalar

Türk Patent	: Türk Patent ve Marka Kurumu
SMK	: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
Kılavuz	: Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından yayımlanan 2021 tarihli Marka İnceleme Kılavuzu

Giriş

Tescilli bir markayı geçersiz hale getirmenin yollarında biri marka hükümsüzlük davasıdır. Marka hükümsüzlük davaları temelde iki senaryoda açılır:

i) Geçersiz kılınmak istenen markaya karşı iki aylık itiraz süresi bir şekilde kaçırılmıştır veya,

ii) Geçersiz markaya itiraz edilmiş ancak ilgili itiraz bir şekilde Türk Patent tarafından reddedilmiştir.

Marka hükümsüzlük davası açmadan önce dikkat edilmesi gereken çeşitli durumlar mevcuttur. Öncelikle davanın ne zamana kadar açılabileceğine ve hükümsüzlük sebeplerinin var olup olmadığına dikkat etmek gerekir. Ardından hangi mahkemeden bu davanın açılabileceğine ve dava sonunda alınabilecek bir hükümsüzlük kararının nasıl uygulanacağının bilinmesi gerekmektedir.

Hükümsüzlük Talep Edilebilecek Süre

Her ne kadar, iki aylık itiraz süresinin geçirilmesi veya gerçekleştirilen itirazların reddi halinde başvurulabilecek bir yol olsa da, kural olarak, sonsuza kadar ilgili markanın hükümsüzlüğü talep edilemez.

Hükümsüz kılınmak istenen marka tescili kötüniyetli olmadıkça, ilgili markanın kullanıldığının bilindiği veya bilinmesi gerektiği andan itibaren beş yıl boyunca ilgili markaya karşı hiçbir etkili hukuki yola başvurmamışsa (yani sessiz kalmışsa), sessiz geçen beş yıllık sürenin sonundan itibaren markanın hükümsüzlüğü talep edilemeyecektir (SMK 25/6). Uygulamada bu duruma sessiz kalma nedeniyle hak kaybı denir.

Örneğin, 06.11.2025 tarihinde Resmi Marka Bülteni’nde yayımlanan bir marka hakkında açılacak hükümsüzlük davasının, kural olarak, 06.11.2030 tarihinden önce açılmış olması gerekmektedir. Bu tarihten sonra açılacak davalarda sessiz kalma nedeniyle hükümsüzlük davası açma hakkının düştüğü savunma olarak ileri sürebilir.

Ancak, sessiz kalma nedeniyle hak kaybından kaynaklanan 5 yıllık süre marka başvurusunun kötüniyetli olarak yapılması halinde uygulanmaz. Örneğin, gerçek marka sahibinin Türkiye’deki ticari temsilcisi izinsiz olarak aynı marka bakımından tescil başvurusu yapmış olsaydı, yani başvurunun kötüniyetli olduğu ileri sürülebilecek olsaydı, 5 yıllık süre uygulanmazdı ve aynı örnekte 06.11.2030 tarihinden sonra da hükümsüzlük davası açılabilirdi.

Görüldüğü üzere, sonsuza kadar bir markanın hükümsüzlüğü talep edilemeyecektir. Bu nedenle, marka sahiplerinin markalarını etkili bir şekilde koruyabilmeleri adına düzenli şekilde Resmi Marka Bülteni üzerinden benzer marka araştırması yapmaları gerekmektedir.

Hükümsüzlük Sebepleri

SMK 5/1 ve 6’da yer alan mutlak ve nispi ret sebeplerinin varlığının tespiti halinde ilgili marka hükümsüz kılınır (SMK 25/1). İlgili ret sebepleri sırasıyla aşağıdaki tabloda açıklanmıştır:

Madde	Açıklama	Örnek¹
5/1/a	Markanın, ayırt edici nitelikte olmaması ve/veya sicilde anlaşılabilir olarak gösterilebilecek işaretlerden oluşmaması.	Kokuların (örneğin, Nivea güneş kremi kokusu) veya tatların (örneğin, Coca-cola aroması) sicilde anlaşılabilir şekilde gösterilemeyecek olması.
5/1/b	Markanın ayırt edicilikten yoksun işaretleri münhasıran veya esas unsur olarak içermesi. Ancak, başvurudan önceki kullanımlar sonucunda ayırt edicilik oluşmuşsa SMK 5/1/b uygulanmaz. (SMK 5/2)	Standart yazı karakteriyle yazılmış (özgün tasarımı bulunmayan) tek harf ya da rakamlardan markanın oluşması.
5/1/c	Markanın tescilinin istendiği mal veya hizmetleri tanımlayan ibareleri münhasıran veya esas unsur olarak içermesi. Ancak, başvurudan önceki kullanımlar sonucunda ayırt edicilik oluşmuşsa SMK 5/1/c uygulanmaz. (SMK 5/2)	“Tatlı Kola” ibaresinin meşrubatlar bakımından tescilinin talep edilmesi.
5/1/ç	Markanın hem işaretlerinin hem de mal/hizmet sınıflarının, eski tarihli bir başka marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olması. Ancak, önceki marka sahibinden muvafakatname alınması halinde SMK 5/1/ç uygulanmaz. (SMK 5/3)	“Coca-cole” diye bir ibare ile 32. sınıftaki meşrubatlar bakımından muvafakatname olmaksızın başvuru yapılması.
5/1/d	Markanın; çeşitli ticari, mesleki veya sanatsal faaliyetlerle özdeşleşmiş ibareleri münhasıran veya esas unsur olarak içermesi. Ancak, başvurudan önceki kullanımlar sonucunda ayırt edicilik oluşmuşsa SMK 5/1/d uygulanmaz. (SMK 5/2)	Eczanelerin hemen hepsinde kullanılan “ ” işaretinin ilaçlar ve sağlık hizmetleri bakımından tescilinin talep edilmesi.
5/1/e	Markanın, malın doğası gereği ortaya çıkan şeklini ya da başka bir özelliğini veya teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan veya mala asli değerini veren şeklî ya da başka bir özelliğini münhasıran içeren işaretlerden oluşması.	şeklinin muzlarla ilişkili sınıflarda tescilin talep edilmesi.²
5/1/f	Markanın, mal veya hizmetin özellikleri konusunda halkı yanıltacak işaretlerden oluşması.	2024 yılında kurulan bir firmanın markasında “1969’dan beri” ibaresinin yer alması.
5/1/g	Markada çeşitli devletlere ait işaret ve amblemlerin yetkili mercilerinden izin alınmaksızın yer alması.	markasının bu kapsamda reddi gerekir.³
5/1/ğ	Markanın kamuya mal olmuş tarihi ve kültürel işaretleri içermesi.	“Nasrettin Hoca” ibaresinden oluşan bir başvuru.
5/1/h	Markanın dini değerleri veya sembolleri içermesi.	“TEKBİR” ibaresinden oluşan bir başvuru.
5/1/ı	Markanın kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler içermesi.	Bir suç örgütünün adından oluşan bir başvuru.
5/1/i	Markanın tescilli coğrafi işareti içermesi.	“Antep Fıstığı” ibaresinden oluşan bir başvuru.
6/1	Markanın mal/hizmet sınıfları ve işareti ile önceki tarihli bir markanın mal/hizmet sınıfları ve işareti arasındaki benzerliğin halk nezdinde karıştırılma ihtimaline yol açması.	markaları arasındaki durum böyledir.⁴
6/2	Ticari temsilcinin izinsiz ve haksız olarak kendi adına aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer marka ile başvuru yapması.	ABD’de bulunan bir şirketin Türkiye’deki satışlarını üstlenen ticari temsilcisinin sattığı malların markası bakımından kendi adına marka tescil başvurusu yapması.
6/3	Marka başvurusu veya rüçhan tarihinden önce, benzer bir işaretle tescilsiz markasal kullanımların mevcut olması.	Yıllarca “Portakal Kebap” adıyla faaliyet gösteren ancak markasını tescil ettirmemiş kişinin, bir şekilde “Portakal Kebap” ibaresi olan bir marka başvurusunu veya tescilini tespit ettiğinde ileri sürebileceği bir durumdur.
6/4	Paris Sözleşmesine taraf devletlerden birinde tanınmış bir marka ile işaret ve sınıfları aynı veya benzer olan bir marka başvurusunun yapılması.	Türkiye’de markasını tescil ettirmemiş ancak Almanya’da tanınır bir markası olan kimsenin, Türkiye’de bir başkasının aynı markanın tescili için başvuruda bulunduğunu tespiti halinde ileri sürebileceği durumdur.
6/5	Türkiye’de tanınmış önceki tarihli bir marka ile aynı veya benzer işaretlere sahip olan ve ilgili markadan haksız yararlanma ihtimalinin bulunduğu bir marka başvurusunun yapılması.	“Coca-cole” diye bir ibare başvuru yapılması.
6/6	Bir başkasının kişilik haklarını, ticaret unvanını veya herhangi bir başka fikri mülkiyet hakkını içeren marka başvurusu yapılması.	“www.ozkaynak-av.com” internet sitesinin alan adının sahibinin izni olmaksızın, “ozkaynak-av” ibareli marka başvurusunun yapılmış olması.
6/7	Süresi içinde yenilenmeyen ortak veya garanti markası aynı veya benzer bir başvurunun yapılmış olması.	Ortak markanın veya garanti markasının yenilenmeme sebebiyle koruma süresinin sona ermesinden itibaren üç yıl içinde yapılan, ortak marka veya garanti markasıyla aynı veya benzer olan ve aynı veya benzer mal veya hizmetleri içeren marka başvurusu, önceki hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir.
6/8	10 yıllık korumanın süresinde yenilenmemesi sebebiyle koruması sona eren marka ile işaretler ve sınıfları aynı veya benzer bir başka marka başvurusunun 2 yıl içinde yapılmış olması.	03.01.2026 tarihinde koruması başlayan markanın koruması 03.01.2036 tarihinde yenilemesi usulüne uygun yapılmazsa sonra erer. İşte 03.01.2036 yılından sonra 2 yıl boyunca, yani 03.01.2038 yılına kadar yapılacak benzer marka başvurularına karşı koruma süresi sona eren markanın sahibi SMK 6/8’i ileri sürebilir
6/9	Marka tescil başvurusunun kötüniyetli olması.	Kötüniyet çok farklı şekillerde kendini gösterebilecek olsa da, ortağın hissesini devrettikten sonra benzer bir ibare ile marka başvurusu yapması halinde kötüniyet vardır.

Tablo 1

Görüldüğü üzere birçok mutlak ve nispi ret sebepleri bulunmakta olup; her bir ret sebebinin kendine has şartları ve özellikleri bulunmaktadır.

Yetkili Mahkeme

Öncelikle, belirtmek gerekir ki, markanın hükümsüzlüğü mahkemeden talep edilebilir (SMK 25/1).

Hükümsüzlük davasının açılacağı mahkeme, hükümsüzlüğü talep edilecek markanın sahibinin (davalı) yerleşim yerindeki mahkemedir. Ancak davalının Türkiye’de yerleşim yeri yoksa hükümsüzlük davası sicilde kayıtlı marka vekilinin işyerinin bulunduğu yerdeki mahkemede açılır ama eğer ilgili kişinin vekillik kaydı silinmişse dava Ankara’daki (kurum merkezi) mahkemede açılır (SMK 156).

Örnek vermek gerekirse, hükümsüzlüğü talep edilen markanın sahibi Bursa’da yerleşik bir üretici ise, dava Bursa’da açılacaktır. Ancak, marka sahibi Almanya’da yerleşik bir firma ise ve sicilde gözüken marka vekilinin işyeri İzmir’de ise dava İzmir’de açılacaktır. Fakat aynı örnekteki marka vekilinin kaydı silinmişse, dava Ankara’da açılacaktır.

Hükümsüzlük Kararının İcrası ve Etkileri

Marka hükümsüzlük kararının icra edilebilmesi için ilgili hükmün şeklen kesinleşmesi, yani olası bütün kanun yollarının (istinaf, temyiz) tüketilmesi veya kanun yoluna başvuru sürelerinin geçmiş olması gerekir (SMK 162).

Her ne kadar hükmün mahkemece re’sen Türk Patent’e gönderileceği SMK 27/6’da ifade edilmekte olsa da uygulama ilgili hüküm uygulanmamaktadır. Uygulamada, marka hükümsüzlük davası şeklen kesinleştikten (kesinleşme şerhi alındıktan) sonra ilgili hükmün uygulanması için Türk Patente başvurulması gerekir. Türk Patent ilgili hükümsüzlük kararını Resmi Marka Bülteninde yayımlar ve ilgili marka sicilden terkin edilir (SMK 27/7).

Bunun üzerine, SMK uyarınca hiç marka korumaması başlamamış gibi ilgili marka geçmişe dönük olarak geçersiz hale gelir (SMK 27/1). Ancak, marka sahibinin ağır ihmali veya kötüniyeti olmaması şartıyla, şu durumlar hükümsüzlük kararından etkilenmez (SMK 27/3):

i) Marka hükümsüzlük kararından önce verilmiş ve uygulanmış marka tecavüz kararı,

ii) Marka hükümsüzlük kararından önce kurulmuş ve uygulanmış sözleşmeler.

Buna göre, örneğin, hükümsüzlük kararından önce marka tecavüzü nedeniyle ödenen tazminatın veya ödenen lisans bedellerin iadesi gündeme gelmez. Ancak, bunun için marka sahibinin ağır ihmali veya kötüniyeti bulunmamalıdır.

Sonuç

Bir şekilde tescil edilebilmiş bir markanın geçersiz hale getirilebilmesinin yolu marka hükümsüzlük davasıdır. Bu davayı açmak isteyen kimsenin, sessiz kalma nedeniyle hak kaybının gerçekleşip gerçekleşmediğini ve hükümsüzlük sebeplerinin mevcut olup olmadığını önceden tespit etmesi önem arz etmektedir. Aksi takdirde açılacak davaların reddi söz konusu olabilecektir.

---

Dipnotlar

¹ İlgili örnekler bunlarla sınırlı değildir.

² Kılavuz, 299-300

³ Kılavuz, 320

⁴ Kılavuz, 640